โรคฉี่หนู (Leptospirosis) ภัยสุขภาพที่มากับน้ำท่วมและพื้นที่ชื้นแฉะ รู้ทัน ป้องกันได้ รักษาได้หากพบแพทย์เร็ว

ในช่วงฤดูฝนหรือหลังเกิดน้ำท่วม นอกจากต้องระมัดระวังอุบัติเหตุและโรคที่มากับน้ำแล้ว อีกหนึ่งโรคที่ไม่ควรมองข้ามคือ “โรคฉี่หนู” หรือโรคเลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis) ซึ่งเป็นโรคติดเชื้อจากสัตว์สู่คน และพบได้บ่อยในผู้ที่ต้องสัมผัสน้ำท่วมขัง ดินโคลน หรือพื้นที่ชื้นแฉะที่อาจปนเปื้อนปัสสาวะของสัตว์ที่มีเชื้อ

โรคฉี่หนูคืออะไร?

โรคฉี่หนู หรือ Leptospirosis เป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียในสกุล Leptospira ซึ่งสามารถพบเชื้อได้ในสัตว์หลายชนิด โดยเฉพาะสัตว์ฟันแทะ เช่น หนู รวมถึงสุนัข สุกร โค กระบือ และสัตว์อื่น ๆ

สัตว์ที่ติดเชื้ออาจมีเชื้ออยู่ในไตและขับเชื้อออกมากับปัสสาวะ เมื่อปัสสาวะปนเปื้อนลงในน้ำ ดิน โคลน หรือพื้นที่ชื้น เชื้อสามารถแพร่เข้าสู่ร่างกายมนุษย์ได้ โดยการติดต่อจากคนสู่คนพบได้น้อยมาก

เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้อย่างไร?

เชื้อ Leptospira สามารถเข้าสู่ร่างกายผ่าน

• บาดแผล รอยถลอก หรือรอยขีดข่วนบนผิวหนัง

• ผิวหนังที่แช่น้ำเป็นเวลานาน

• เยื่อบุตา จมูก และปาก

• การสัมผัสน้ำ ดิน หรือโคลนที่ปนเปื้อนปัสสาวะของสัตว์โดยตรง

ดังนั้น การเดินลุยน้ำท่วม ย่ำโคลน ทำความสะอาดพื้นที่หลังน้ำลด หรือทำงานในพื้นที่เปียกชื้นโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน จึงเป็นปัจจัยที่เพิ่มโอกาสสัมผัสเชื้อ

อาการที่ควรสังเกต

ระยะฟักตัวของโรคอาจอยู่ในช่วงประมาณ 2–30 วัน หลังได้รับเชื้อ โดยองค์การอนามัยโลกระบุว่ามักพบอาการหลังสัมผัสเชื้อประมาณ 7–10 วัน อาการในระยะแรกอาจคล้ายไข้หวัดหรือโรคติดเชื้อทั่วไป ทำให้บางคนอาจไม่ทันสังเกต

อาการสำคัญที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่

• ไข้สูงหรือมีไข้เฉียบพลัน

• ปวดศีรษะ

• ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะบริเวณ น่อง โคนขา หรือหลัง

• หนาวสั่น อ่อนเพลีย

• คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย

• ตาแดง

• เบื่ออาหาร หรือรู้สึกไม่สบายตัวอย่างชัดเจน

กรมควบคุมโรคเน้นย้ำว่า หากมี ไข้สูง ปวดศีรษะ และปวดกล้ามเนื้อ โดยเฉพาะหลังจากลุยน้ำ ย่ำโคลน หรือสัมผัสน้ำท่วมขัง ควรรีบพบแพทย์และแจ้งประวัติการสัมผัสน้ำหรือดินโคลนให้แพทย์ทราบ

โรคฉี่หนูรุนแรงได้หรือไม่?

ผู้ติดเชื้อบางรายอาจมีอาการไม่รุนแรง แต่ในบางกรณีเชื้อสามารถส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญ เช่น ตับ ไต หัวใจ หรือปอด และอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้

อาการที่ควรรีบไปโรงพยาบาล ได้แก่ มีไข้สูงร่วมกับอาการอ่อนเพลียมาก ตัวเหลืองหรือตาเหลือง ปัสสาวะผิดปกติ หายใจลำบาก มีอาการซึม หรืออาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว

การวินิจฉัยและรักษาตั้งแต่ระยะแรกมีความสำคัญ เนื่องจากโรคฉี่หนูสามารถรักษาด้วยยาปฏิชีวนะตามการวินิจฉัยของแพทย์ และการเริ่มรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่น ๆ ช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

7 วิธีป้องกันโรคฉี่หนูในช่วงน้ำท่วม

1. หลีกเลี่ยงการลุยน้ำหรือย่ำโคลนโดยไม่จำเป็น
โดยเฉพาะบริเวณน้ำท่วมขัง พื้นที่ชื้นแฉะ ท่อระบายน้ำ หรือพื้นที่ที่อาจมีปัสสาวะของสัตว์ปนเปื้อน

2. หากจำเป็นต้องลุยน้ำ ควรสวมอุปกรณ์ป้องกัน
ควรสวมรองเท้าบูต ถุงมือ หรืออุปกรณ์ที่ช่วยลดการสัมผัสน้ำและดินโดยตรง

3. ปิดบาดแผลให้มิดชิด
หากมีแผล รอยถลอก หรือรอยขีดข่วน ควรปิดด้วยวัสดุกันน้ำก่อนสัมผัสน้ำหรือดินโคลน

4. หลังสัมผัสน้ำท่วมควรรีบชำระร่างกาย
ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ รวมทั้งอาบน้ำและทำความสะอาดบริเวณที่สัมผัสน้ำหรือโคลนโดยเร็ว

5. หากมีบาดแผลหลังลุยน้ำ ให้ทำความสะอาดทันที
ล้างแผลให้สะอาดและสังเกตอาการผิดปกติ หากแผลมีอาการผิดปกติหรือมีไข้ร่วมด้วยควรพบแพทย์

6. ดูแลบ้านและสิ่งแวดล้อมไม่ให้เป็นแหล่งอาศัยของหนู
จัดเก็บอาหารและขยะให้มิดชิด ทำความสะอาดบริเวณบ้าน และลดแหล่งอาหารหรือที่อยู่อาศัยของสัตว์พาหะ

7. เฝ้าระวังอาการหลังสัมผัสน้ำหรือโคลน
หากมีไข้ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ หรือตาแดงภายหลังสัมผัสพื้นที่เสี่ยง ควรรีบพบแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการเป็นเวลานาน

ใครบ้างที่ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ?

ผู้ที่มีโอกาสสัมผัสน้ำ ดิน หรือโคลนเป็นประจำควรเพิ่มความระมัดระวัง เช่น

• ผู้ที่ต้องเดินทางผ่านพื้นที่น้ำท่วมขัง

• ผู้ที่ทำความสะอาดบ้าน อาคาร หรือพื้นที่หลังน้ำลด

• เกษตรกรและผู้ที่ทำงานในพื้นที่ชื้นแฉะ

• เจ้าหน้าที่กู้ภัยหรือผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่น้ำท่วม

• ผู้ที่มีบาดแผลและจำเป็นต้องสัมผัสน้ำหรือโคลน

จำง่าย ๆ “ลุยน้ำ + มีไข้ + ปวดน่อง = รีบพบแพทย์”

หากในช่วงที่ผ่านมาเคย ลุยน้ำท่วม ย่ำโคลน หรือสัมผัสพื้นที่ชื้นแฉะ แล้วเกิดอาการ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย โดยเฉพาะปวดบริเวณน่องหรือโคนขา ควรแจ้งประวัติดังกล่าวให้แพทย์ทราบอย่างชัดเจน เพราะข้อมูลเรื่องการสัมผัสพื้นที่เสี่ยงมีส่วนช่วยในการพิจารณาวินิจฉัยโรค

อย่ารอให้อาการรุนแรง และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะมารับประทานเอง การใช้ยาควรอยู่ภายใต้การประเมินและคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

รู้ทัน ป้องกัน ลดความเสี่ยง

โรคฉี่หนูเป็นโรคที่สามารถป้องกันได้ สิ่งสำคัญคือ ลดการสัมผัสน้ำและดินที่อาจปนเปื้อน ป้องกันบาดแผล ทำความสะอาดร่างกายหลังสัมผัสพื้นที่เสี่ยง และสังเกตอาการของตนเอง

โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนหรือสถานการณ์น้ำท่วม การดูแลตนเองอย่างถูกวิธีจะช่วยลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้

ด้วยความห่วงใย
คณะการแพทย์บูรณาการ
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

สอบถามข้อมูลโรคและภัยสุขภาพเพิ่มเติมได้ที่
สายด่วนกรมควบคุมโรค โทร. 1422

แหล่งข้อมูล: กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข และองค์การอนามัยโลก (WHO)